Namaste! Welcome to The Sitala Devi Temple.
Historical background of the temple:
While searching for the history of the Sitaladevi temple, it was found that there is a history of acquiring the temple land in the name of the person whose surname was Nishan in 1800 B.S. He later worked in the army where his soldiers were sick and unable to fight the enemy. Sitala Devi Goddess came into his dream and told him that, she is near his house area and caused the sickness to his soldiers. She also added that serving her would make his wishes come true. It is believed that the soldiers returned with recovery and defeated the enemy after serving the goddess. So, there is also a history of worshipping the temple built around the rock found in the same land by following proper astrology and tantric advice still to this day. The man then moved to Palpa and after that, the Karki family built the temple on Baishakh Purnima in 1889. The history of Mahabir Karki continuing the order of worship is found in the inscription located there.
After that, in the process of conducting the puja, devotees come to worship from far and wide after taking the vow of Bhakal puja, measles, smallpox, measles, measles, water and tuberculosis as well as all diseases related to pediatric diseases as well as other wishes.
Type of Heritage:
According to the design of the Archaeological Department, this temple is made with an artistic type of clay, bricks, and cement.
Temple Management
The map of the Land Revenue Office, Kaski shows that the land Guthi has been kept for the puja management expenses. However, in 2023 BS, the condition of giving 9 muri 10 pathi paddy from all Guthiwala brothers was made available from the paddy field, but it could not be provided for the last 20-22 years. Although there is no resource and means to provide sustenance for the daily worship and for the priests, worship has been going on in the temple to date due to divine faith and belief. At present, the Karki family’s Guthi land is used for the expenses of the priest. Ganesh Bahadur Karki’s sons Minkaji Karki, Binod Karki, Shiva Prakash Karki, and Bishnu Karki have received 3 muri 7 pathi paddy equivalent money
Temple’s Structure:
Although the Karki family has supported it a couple of times in connection with the renovation, it is difficult for water to enter the temple and break down its structure, as it has not been fully renovated. Therefore, to renovate the temple in 2059 B.C. En. Hon’ble Nanda Jung Gurung presided over the meeting. On the advice and suggestions of Anil Subedi, Minkaji Karki, Balram Chapagain, Tika Bahadur Karki, and other religious personalities, the temple has been renovated again. After that, the committee found that the construction of the water tank was done by the Sitaladevi Mother Group so that the four forts, compound walls, fences, pigeon-dwelling jaggery and now the temple get 24-hour water.
Now, for the management and protection of this temple, the constitution of the Shree Sitaladevi Temple Service Committee has been formulated following the Organization Registration Act 2034 as it is desirable to manage the formation of the Shree Sitaladevi Temple Service Committee for the sacred purpose of developing the Shree Sitaladevi Temple area from East Mechi to West Mahakali to preserve the religious culture tradition.
In 2068 BS, an ad-hoc committee has been formed under the chairmanship of Indra Bahadur Gurung and duly registered with the District Administration Office and the temple service committee has been carrying out the day-to-day work of the temple, despite various ups and downs in this organization. As of the third session, there are 113 members of the temple, including 88 men and 25 women.
References:
Bhuwan Acharya: Head of Shree Sitaladevi Temple Service Committee
नमस्ते! हजुरलाई शितला देवी मन्दिरमा स्वागत छ।
मन्दिरको ऐतिहासिक पृष्ठभूमिः
यस शितलादेवी मन्दिरको इतिहास खोजी गर्दा वि.सं. १८०० सालमा निशानथर भएको व्यक्तिको नामबाट यस संस्थाको जग्गा भोग चलन भएको इतिहास छ। पछि, उनी नोकरीको शिलशिलामा सेनामा कार्यरत रहेको र त्यहि समयमा आफ्ना सिपाहीहरु बिरामी भएको शत्रुसंग लड्न असमर्थ भएको अवस्थामा तिनै व्यक्तिलाई राती सपनामा चेष्टा दिई म शितलादेवी हुँ तिम्रा सिपाहीहरु मैले बिरामी बनाएको हो। मेरो सेवा गर तिम्रो मनकामना पुरा हुन्छ । म तिम्रो जग्गा वरीपरी बसेकी छु भनेको हुँदा तिनै व्यक्तिले देवीको सेवा गरेको हुनाले सिपाहीहरु निको भई शत्रुलाई पराजय गरी फर्केको इतिहास छ भने सोही जग्गा भएको शिलालाई मठ बनाई ज्योतिष एवं तान्त्रिकको सल्लाहअनुसार पूजा आजा गर्दै आईरहको इतिहास पाइन्छ । त्यसपछि ति व्यक्ति पाल्पातिर बसाई सरेको र त्यसपश्चात कार्की परिवारबाट सो मठलाई १८८९ वैशाख पूर्णिमाको दिन मन्दिर बनाई स्व. महाविर कार्कीद्वारा पूजा पाठको क्रमलाई निरन्तरता दिएको इतिहास त्यहाँ अवस्थित शिलालेखबाट पाइन्छ ।
त्यसपछि पूजा व्यवस्थापन गर्ने क्रममा भाकल पूजा, दादुरा, विफर, ठेउला, पानीसरा र क्षयरोग साथै बालरोगसंग सम्बन्धित सम्पूर्ण रोगको साथै अन्य मनोकामनाका भाकल पूजा लिई भक्तजनहरु टाढा टाढाबाट पूजा गर्न आउने गरेकोमा भगवतीको कृपाले आजसम्म कुनै पनि भक्तजनलाई विमुख हुन परेको छैन ।
सम्पदाको किसिमः
पुरातात्विक विभागको डिजाईन अनुसार कलात्मक किमिसको माटो, इट्टा, सिमेन्ट प्रयोग भएको मन्दिर रहेको छ ।
मन्दिरमा पूजा व्यवस्थापन
पूजा व्यवस्थापन खर्चको लागि भनी जग्गा गुठी राखेको मालपोत कार्यालय कास्कीको नक्साबाट देखिन्छ । तर २०२३ सालमा पूजारीको लागि भनी ९ मुरी १० पाथी धान सबै गुठीवाला भाइबाट धान खलाबाटै दिने शर्त भएकोमा विगत २०-२२ वर्षदेखि सो उपलब्ध गराउन नसकेको छ कारण सो गुठी जग्गा भई अंश र मोही सार्ने क्रममा बाँडिदै जाँदा उक्त धान खेत मासियो । दैनिक पूजाआजाका लागि चाहिने सामाग्री र पूजारीको लागि भरणपोषणको लागि आजसम्म कुनै स्रोत र साधन नभएता पनि ईश्वरीय आस्था र विश्वासका कारण आजसम्म मन्दिरमा पूजा आजा चल्दै आईरहेको छ। हाल पुजाहारी खर्चको लागि कार्की परिवारको गुठी जग्गा मध्येबाट स्व. गणेश बहादुर कार्कीको छोरा श्री मिनकाजी कार्की, विनोद कार्की, शिव प्रकाश कार्की र विष्णु कार्कीबाट ३ मुरी ७ पाथी धान बराबरको पैसा प्राप्त भएको छ ।
संरचना सम्बन्धि अन्य विवरण:
जिर्णोद्वार सम्बन्धमा कार्की परिवारबाट नै एक दुई पटक सहयोग भएको तर पनि पूर्ण रुपले जिर्णोद्वार हुन नसकेकोले मन्दिर भित्र पानी पस्ने, गाह्रो भत्कने अवस्था छ । त्यसैले मन्दिर जिर्णोद्वार गर्नको लागि २०५९ सालमा भू.पू. माननीय नन्दजंग गुरुङको अध्यक्षतामा डा. अनिल सुवेदी, मिनकाजी कार्की, बलराम चापागाई, टिका बहादुर कार्की र अन्य धार्मिक व्यक्तित्वहरुको सल्लाह र सुझावमा मन्दिर पुनः जिर्णोद्वार गरेको पाईन्छ । त्यसपछि उक्त समितिले चारकिल्ला, कम्पाउण्ड वाल, तारबार, परेवा बस्ने गुड र हाल मन्दिरलाई २४ सै घण्टा पानी आउने गरी पानी टंकीको निर्माण शितलादेवी आमा समूहबाट भएको कुरा त्यहाँको अभिलेखबाट पाईन्छ ।
अब उप्रान्त यस मन्दिरको व्यवस्थापन र संरक्षणको निम्ति श्री शितलादेवी मन्दिर वरपरको क्षेत्रको प्राकृतिक सौन्दर्य ऐतिहासिक संरक्षण र सम्बर्द्धन गर्ने, धर्म संस्कृति परम्पराको जगेर्ना गर्ने हेतुले श्री शितलादेवी मन्दिर क्षेत्रलाई विकास गर्ने नेपालको पूर्व मेचिदेखि पश्चिम महाकालीसम्म चिनाउने पवित्र उद्देश्यले श्री शितलादेवी मन्दिर सेवा समितिको गठन सञ्चालन सबै व्यवस्थापन गर्न बाञ्छनीय भएकोले संस्था दर्ता ऐन २०३४ बमोजिम विधान तर्जुमा गरिएको छ ।
यस संस्थामा विभिन्न उतारचढावको बाबजुत मिति २०६८ सालमा स्वर्गीय सु. इन्द्र बहादुर गुरुङ्गको अध्यक्षतामा तदर्थ समिति गठन भई विधिवत रुपमा जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा दर्ता भई मन्दिर सेवा समितिबाट मन्दिरको दैनिक काम काज गर्दै आईरहेको व्यहोरा अनुरोध छ । विधिवत रुपमा तेस्रो अधिवेशन सम्म आईपुग्दा मन्दिरको जम्मा आजिवन सदस्यहरु पुरुष ८८ र महिला २५ गरी जम्मा ११३ रहेको जानकारी गर्दछु ।
सन्धर्भ:
भुवन आचार्य : अध्यक्ष, श्री सीतादेवी मन्दिर सेवा समिति
