Link is copied to clipboard.

Purnachandi Temple

0:00
/

Purnachandi Temple, located in the Gabahal is one of the prominent temple of Patan. In ancient times, Swami Purnachanda Dev established the temple of Purnachandi Devi after having a vision of the Devi by meditating. Purnachandi Devi is also worshipped as Siddhilakshmi Devi. This temple is considered a Shakti Peeth, and the Devi is also worshipped as the Goddess of Success. Inside the temple, the goddess is depicted in stone. It is believed that the goddess worshipped here was found in the Nekhu River that flows from Tangal to Mangal Bazar. It is believed that the name of this place, Purnachandi originated from the name of the goddess herself. In Lalitpur, it is customary to circumambulate the Purnachandi Temple during traditional processions, worship and festivals. Similarly, devotees from various districts also worship Purnachandi as their clan deity. Additionally, during the festival of Rato Machhindranath, Purnachandi is also worshipped as the Kul Devata i.e. the deity of the clan or clan deity of the Machhindranath.

Purnachandi Temple is dedicated to Chandika Bhawani. The temple is built in the three tired Pagoda style. The first and second storey are covered in copper and the third storey is coated with gold along with the pinnacle. From the pinnacle to the second floor, three tiers are adorned with images of Bhairav, Bhairavi, Ganesh and Kumari. On the outer periphery of this temple, there are five doors, three in the south, one in the east and one in the west along with another copper door leading to the inner sanctum sanctorum of the main deity. Each door of the temple is decorated with torans and provides a glimpse of the deities inside the temple.

The goddess Purnachandi is primarily worshipped in her original form as Siddhi Lakshmi. However she is worshuipped in different forms during various festivals, rituals and occasions. In the Dash Mahavidyas, she is worshipped as Kamala, in the Navadurgas as Siddhidhatri, in the Ashtamatrikas as Mahalakshmi, in the Saptamatrikas as Kaumari, and among the Navagrahas as Brihaspati. Additionally, Ugrachanda, Kalsankarshini, Maneeshwari, and Pratyangira are also believed to represent Purnachandi Devi.

Punchali Pokhari

Adjacent to the Purnachandi Temple, there is a famous pond known as Punchali Pokhari, named after the Purnachandi Devi. This pond is known for its belief that bathing or using its water can cure eye diseases and alleviate eye pain.

Festivals and Worship

The Punhchali Bhujas on Ashwin Krishna Pratipada is one among the various annual festivals of this temple. During the time of Punhchali Bhujas, tantrik rituals are performed during the night. These rituals are traditionally conducted by local Brahmin priests and Rajupadhyayas.

From the day of Yomari Punhi until Sithinakha, people gather here for worshipping their clan deity also known as Dewali. Additionally, during this time, devotees also perform Dewali here as the clan deity of Rato Machhindranath. This Dewali is conducted according to the Bauddha Bajrayan Tantra Bidhi with the conduction of Homa by the Gubhajus here. Also, during Sithinakha, significant number of devotees gather here at the Purnachandi Temple for worship as well as they also gather here during the Mahanavami of Navaratri.

पूर्णचण्डी मन्दिर

ललितपुरको प्राचीन मौलिक पिठहरुमध्ये पाटनको गावहाल स्थित रहेको पूर्णचण्डी मन्दिर प्रमुख हो| परापूर्वकालमा स्वामी पूर्णचण्डदेवले आफ्नो साधनाबाट दर्शन गरी स्थापना गरिएकी देवी पूर्णचण्डी देवी हुन्, जसलाई सिद्धिलक्ष्मी देवी भनेर समेत पूजा गर्ने गरिन्छ|

यो मन्दिरलाई शक्ती पीठ मानेर, सफलताकी देवीको रुपमा पनि पूजा गर्ने गरिन्छ| मन्दिर भित्र देवीलाई सादा ढुङ्गामा चित्रण गरिएको छ। टङ्गलबाट हखा र मंगलबजारसम्म बग्ने नेखु नदीमा यहाँ पुजा गरिने देवी पाइएको जनविश्वास छ। यिनै देवीको नामबाट यो ठाउँको नाम नै पूर्णचण्डी रहन गएको भन्ने जनविश्वास पाइन्छ| ललितपुरमा हुने प्रायजसो: पारम्परिक जात्रा, पूजा-उत्सबहरुमा पूर्णचण्डी मन्दिर अनिवार्य परिक्रमा गर्नुपर्ने परम्परा रहिआएको छ| त्यस्तै, विभिन्न जिल्लाका कतिपय भक्ताजनहरुले पूर्णचण्डीलाई आफ्न कुल देवताको रुपमा पनि पूजा गर्ने गर्दछन्| यसका साथै, सहकालका देवता मानिने रातो मच्छिन्द्रनाथको कुल देवताको रुपमा समेत पूर्णचण्डीलाई पुज्ने गरिन्छ|

पूर्णचण्डी मन्दिर, चण्डिका भवानीप्रति समर्पित रहेको पाइन्छ। मन्दिरको तीन तले प्यागोडा शैलीमध्ये पहिलो र दोस्रो तामाको छाना र तेस्रो तलाको छाना गजुरसहित सुनले पोतिएको छ। गजुरदेखि पहिलो छानासम्म तीनवटा पता लत्याइएको देखिन्छ भने टुंडालहरूमा भैरव, भैरवी, गणेश र कुमार रहेका छन्। दक्षिण फर्किएको यस मन्दिरको बाहिरी आवरणमा दक्षिण दिशामा पित्तलका तीन द्वार, पूर्वमा काठको एक द्वार, पश्चिममा काठको एक द्वार गरी जम्मा पाँचवटा द्वार र मूलदेवताको गर्भगृहका लागि भित्र अर्को एउटा पित्तलको द्वार रहेको पाइन्छ। मन्दिरका प्रत्येक द्वारहरू तोरणद्वारा सुसज्जित र मन्दिर भित्र रहेका देवताहरूको झलक दिने गरी राखिएको देख्न सकिन्छ।

देवी पूर्णचण्डीलाई मूल रूपले ‘सिद्धिलक्ष्मी’ नाम र स्वरूपले पूजा गरिने भएतापनि विविध पर्व, उत्सव, चाडहरू अनुसार फरक फरक देवीको स्वरूपमा पनि सिद्धिलक्ष्मी देवीलाई पूजा गर्ने प्रचलन छ। दश महाविद्यामा कमला, नवदुर्गाहरूमा सिद्धिधात्री, अष्टमातृ‌काहरूमा महालक्ष्मी, सप्तमातृकाहरूमा कौमारी, नवग्रहहरूमा बृहस्पति साथै उग्रचण्डा, कालसंकर्षिणी, मानेश्वरी, प्रत्यंगिरा आदिले पनि पूर्णचण्डी देवीलाई प्रतिनिधित्व गर्ने गरेको देख्न सकिन्छ।

पुन्चली पुखु

प्यागोडा शैलीको तीन तले यो मन्दिर नजिकै पुन्चली पुखु अर्थात् पूर्णचण्डी पोखरी भनेर चिनिने प्रसिद्द पोखरी रहेको छ| पूर्णचण्डी पोखरी पूर्णचण्डी देवीकै नामबाट प्रख्यात छ| यो पोखरीको प्राङ्गणमा मसान, घाट, ढुंगाको इनार, महादेव, वरुणदेव र नागदेवी देवता रहेको देख्न सकिन्छ| यो पोखरीको जलले स्नान गरेमा वा त्यहाँको जल प्रयोग गर्नाले आँखाको रोग निको साथै आँखा दुखेको समेत निको हुन्छ भन्ने जनविश्वास छ|

पर्व पूजाहरु

आश्विन कृष्ण प्रतिपदा तिथिमा हुने पुन्चली भुजा पनि यसै मन्दिरको विभिन्न वार्षिक उत्सवमध्ये एक हो। पुन्चली भुजाको बेला पनि रात्रीकालिन तन्त्रयुक्त यज्ञ गर्ने गरिन्छ| सो यज्ञ परम्परागत रुपमा नै, स्थानीय निगमागम देवब्राह्मण राजोपाध्यायहरुबाट गर्ने गरिन्छ|

योमरी पुन्हीका दिनदेखि सिठिनख: सम्म यहाँ कुलपूजा अर्थात् देवाली गर्ने मानिसहरुको भिड लाग्ने गर्दछ| रातो मच्छिन्द्रनाथको तर्फबाट पनि आफ्नो इष्टदेवताको देवाली गर्ने गरिन्छ, सो देवाली यहाँ बौद्ध बज्रायन तन्त्रविधिबाट यज्ञ गरी गुभाजुबाट सम्पन्न हुने गरेको छ| पूर्णचण्डी मन्दिरमा सिठिनख: का दिनमा साथै नवरात्रीको महानवमी तिथिमा पनि  भक्तजनहरुको भिड लाग्ने गर्दछ|

 

सन्दर्भ

अशोक श्रेष्ठ,

पूर्णचण्डी टोल सुधार समिती, अध्यक्ष

दिपना शर्मा ; नेवारी भाषा अनुवादक; नेपाल भाषा अनुसन्धानकर्ता

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Maps

Discover exactly where it is on the map

Explore

Hiking Trails

पूर्णचण्डी देग:

यल (ललितपुर)या प्राचिन मौलिक पीठत मध्ये गा:बहा:स्थित पूर्णचण्डी देग: मूख्य ख: l परापूर्व कlलय स्वामी पूर्णचण्डदेवं (पूर्णानन्द स्वामी)  थ:गु साधना पाखे दर्शन याना स्थlपना यागु पूर्णचण्डी देवी ख: l पूर्णचण्डी देवीयात सिद्धिलक्ष्मी देवीया नाम न पुज्यायेगु चलन दु l

थ्व देग:यात शक्तिपीठया नाम नाला:कया: सफलताया देवीकथं पुज्यायेगु खनेदु l देग:दुने देवीयात सlदा लोंहते चित्रण यानात:गु l टंग:निसे ह:खा व मंग: तक न्ह्यागु खुसी थ्व देवी लुयाव:गु जनविश्वास दु l थ्वहे देवीया नाम थ्व थाययागु ना न पूर्णचण्डी जुगु जनबिश्वास दु l अथेहे यलय थीथी जात्रा, उत्सब हनेगु ज्याझ्वलय थ्व देग: अनिवार्य रुप चा:हिलेगु चलन दु l अथेहे, बिभिन्न जिल्लायl  न पूर्णचण्डीयात थ:गु दिगुद्योया कथं पुज्यायेगु खनेदु l सहकालया देवता बुन्घद्यया कुल देवता कथं न माने यायेगु यानाच्वंगु दु l

पूर्णचण्डी देग, चण्डीका भवानीप्रति समर्पित जुगु धईगु कथंन दु l प्यागोडा शैली दयेकात:गु थ्व देग:या न्हापागु व नितजा:ले सिज: यागु पौ दुसा अथेहे स्वत जागु पौ व गजु लुं सियात:गु दु l अथेहे तुंड़ाले भैरब, भैरबी, गणेश व कुमार तयlतगु दु l दक्षिण पाखे स्वकातगु थ्व देग:या मूलुखा लीयागु स्वपा लुखा, पूर्व पाखे सीं यागु छगु लुखा व पक्षिम पाखे छगु लुखा याना जम्मा न्यागु लुखा दु l मू द्य तयlत:गु गर्भगृहय छागु लीयlगु लुखl न दु l

थुपी फुक्क लुखात देगले दुने दुगु द्यपी झल्के जुगु तोरण द्वारा सुसज्जित खनेदु l थ्व नाप देगले दुहा वनेबले जवय च्वंगु लुखाया तोरने नरसिंह भैरब या आकृति तयात:गु दु l

देग:या मूलुखां गर्भगृहले दुहावनेबले जवये पाखे कुमारी माजु विराजमान जुगु खनेदु l देग:या खवये च्वंगु लुखां दुहावने बले भैरब विराजमान यानात:गु खने दु l पूर्णचण्डीयात आराधना याएबले बलि बिई मा:सा थ्व हे भैरबयात बलि बीगु यानात:गु दु l

देवी पूर्णचण्डीयात मूलरुप सीद्धिलक्ष्मी नाम व स्वरुप माने यlसा थीथी पर्व उत्सवबले थीथी देवीया रुपे सीद्धिलक्ष्मीया आराधना यायेगु प्रचलन दु l

दशमहाबिद्याये कमला, नवदुर्गाये सिद्धिधात्री, अष्टमात्रिकाए महालक्ष्मी, सप्तमात्रिकाए कौमारी, नवग्रहले बृहस्पति, अथेहे उग्रचण्डी, कालसंकरशिनी, मानेश्वरी, प्रत्यन्गिरा थज्यागु थी थी नाम न पूर्णचण्डी यात माने यlगु खनेदु l

 

 

पुन्चली पुखु

प्यागोडा शैलीयागु स्वत जा:गु पूर्णचण्डी देग:या नापं पुन्चली पुखुया नाम ना:जागु छागु पुखु दु l थ्व पुखु पूर्णचण्डी देवीया नाम हे सकसिन स्युगु पुखु ख:l थ्व पुखुली मसान, घाट, ल्वंहयागु टूं, महादेव, बरुणदेव, वा नाग देवी देवता दुगु खनेदु l थ्व पुखुयागु लखं म्व:ल्हुईबले व ल:यlगु प्रयोग मिखायागु ल्वे लनिगु जनबिश्वास दु l

पर्व व पुजा 

आश्विन कृष्ण प्रतिपदा खुन्हु हनिगु पूर्णचण्डी भुजा बर्षे छक हनिगु उत्सब ख: l थ्व खुनु चान्हय् तन्त्रयुक्त यज्ञ यायेगु चलन दु l थ्व यज्ञ परम्परागत रूप स्थानीय निगमागम देवब्राह्मण राजोपाध्यायपिंस याईगु यानाच्वंगु दु l

योमर्ही पुन्ही निसे सिठीनख: तक थन कूलपुजा वा देवाली पुजा याईपिनिगु हुल खनेदै l बुङ्ग ध्य पाखे न थ:गु इष्ट देवताया रुप देवाली यायेगु चलन दु, थ्व देवाली पुजा बौद्ध बज्रयान तन्त्रबिधि गुभाजु पाखे यज्ञ यायेगु चलन दु l पूर्णचण्डी देगलय सिठीनख: व नवरात्री या महानवमी खुन्हू यक्व भक्तजनत वयिगु खदु l

सन्दर्भ

-अशोक श्रेष्ठ

नाय:, पूर्णचण्डी टोल सुधार समिति l

-प्रमोद शर्मा राजोपाध्याय, राजगुरु विश्वनाथ उपाध्यायया १५औँ पुस्ता

सलाहकार, पूर्णचण्डी टोल सुधार समिति l

 

Discussions

Share your thoughts

0 Discussion
Inline Feedbacks
View all comments