Link is copied to clipboard.

Chandeshwori Temple, Pimbahal

0:00
/

Chandeshwori Temple is located to the north of Pimbahal Pokhari. This temple is dedicated to the famous Chandeshwori goddess of Banepa, with whom it holds significant religious importance. Constructed in the three tired Pagoda style, this temple was built in the year 1663 AD during the reign of King Siddhinarsingh Malla. According to folklore, a tantric guru named Gayo Baje kept the Chandeshwori deity here through his tantrik powers.

There are two holes in the temple that symbolizes Bhairav and Bhairavi deities. Right above the exact center of these two holes, there is another triangular-shaped hole depicting Nateshwor Deity. Additionally, on the right wall of the temple, there are three holes dedicated to Harisiddhi Devi, while on the left side of the wall, there are three more holes depicting Balkumari Devi.

There’s a popular belief regarding the establishment of Chandeshwori Temple at Pimbahal. According to the folklore, Chandeshwori Devi from Banepa came to this place to watch Harisiddhi dance by transforming herself into a human form. While observing the Dance, Gayo Baje was nearby Chandeshwori Devi. He, then, noticed that the Chandeshwori Devi transformed herself into a grand form when the crowd blocked the dance and transformed herself into a small form when the dance wasn’t blocked. Gayo Baje who was nearby the deity thought that no ordinary person could do this. This person must be something sacred and special. Hence, with tantrik powers, Gayo Baje tied the deity so that she couldn’t move from her position. Later, when everyone returned home after the dance, the deity couldn’t move. After realizing that she had been tied up, she asked Gayo Baje to release her. However, Gayo Baje responded “You’re not an ordinary person, are you? Who are you?” Then, the deity revealed herself as Chandeshwaoi Devi and explained how she had come here from Banepa to observe Harisiddhi Dance. Understanding this, Gayo Baje paid his respects to the deity and requested her to stay there. The deity accepted his request and Gayo baje established the deity here at Pimbahal by constructing the Chandeshwori Temple.

Pimbahal Pokhari

The term “Jagmadhu Pukhu” refers to a pond that has no foundation. This pond was created byplacing stones from around the area, hence it’s called a pond with no foundation. Initially, this place used to be a meadow where lakhes would come to play. Gayo Baje saw this and decided to use Lakhes to solve the water problem of the area by constructing a pond here. He asked Lakhes to build a pond there. Upon Gayo Baje’s request, Lakhes agreed to construct a pond there. Near the pond, there is a stone called Lakhe loha. According to legend, the leader of the Lakhes stayed till dawn working for the construction of the pond. However, upon realizing that it was morning and other people might see him, Lakhe hid himself under a big stone. Over time, it is also believed that he himself was turned into a stone. However, even today it is believed that if that Lakhe Loha stone is seen during the rainy season at times when there is no rain. There is a prevalent belief that it will rain on the day that Lakhe Loha stone is seen.

चण्डेश्वरी मन्दिर, पिम्वहाल

पिम्वहाल पोखरीको उत्तरतर्फ चण्डेश्वरी मन्दिर रहेको छ| यो मन्दिर बनेपाकी प्रसिद्ध देवी चण्डेश्वरी देवी प्रतिको आस्थासँग गाँसिएको छ| तीन तले प्यागोडा शैलीमा निर्मित यो मन्दिर सन् १६६३ सालमा राजा सिद्धिनरसिंह मल्लको पालामा निर्माण भएको थियो| किम्बदन्ती अनुसार, तान्त्रिक गुरु गयो बाजेले आफ्नो तन्त्र सिद्धि विद्याद्वारा चण्डेश्वरी देवीलाई यहाँ राखेका थिए पनि भनिन्छ|

मन्दिरमा भैरव र भैरवी देवताहरुको प्रतिकात्मक रुपमा दुईवटा प्वालहरु बनाइएको छ| ती दुईवटा प्वालहरुको ठिक मास्तिर बीच भागमा नाटेश्वर देवताको रुपमा बनाइएको अर्को त्रिकोणात्मक प्वाल देख्न सकिन्छ| यसका साथै, मन्दिरको दाहिने भित्तामा हरिसिद्धि देवीका रुपमा राखिएको तीनवटा प्वालहरु छन् भने मन्दिरको बायाँ भित्तामा बालकुमारी देवी समर्पित अरु तीनवटा प्वालहरु देख्न सकिन्छ|

चण्डेश्वरी मन्दिर, कसरी यहाँ स्थापना भयो भन्ने बारे एउटा प्रचलित किम्बदन्ती छ| किम्बदन्ती अनुसार, हरिसिद्धि नाच हेर्न, मान्छेको रुप धारण गरि चण्डेश्वरी देवी बनेपाबाट यहाँ आउनुभएछ| नाच हेर्ने क्रममा देवीको छेवैमा गयो बाजे रहेछन्| भिडले नाच छेक्दा चण्डेश्वरी देवीले आफूलाई ठुलो रुपमा परिणत गरेर नाच हेरेको र नाच नछेकिंदा पहिलाकै अवस्थामा रहेर नाच हेर्दै गरेको कुरा नाचिकै रहेका गयो बाजेले विचार गरेछन्| कुनै साधारण व्यक्तिले त यसो गर्न सक्दैन भन्ने भएपछि गयो बाजेले देवीलाई तन्त्र सिद्धि विद्याको सहायताले बाँधिदिएछन् | पछि, नाच सकिएर घर फर्कने बेला सबै जना फर्किए तर देवी जान सकिनन्, किन भन्ने विचार पुर्याउँदा आफू बाँधिएको रहेछु भन्ने कुरा थाहा पाएपछि देवीले, गयो बाजेलाई आफूलाई छोडिदिन अनुरोध गर्नुभयो| तर, गयो बाजेले “तपाईं साधारण मानिस त होइन| आफू को हो भन्नुस?” भनेपछि, देवीले आफू चण्डेश्वरी देवी भएको र बनेपाबाट हरिसिद्धिको नाच हेर्न यहाँ आएको कुरा बताउनुभयो| यो थाहा पाएर गयो बाजेले देवीलाई प्रणाम गरेर, आफू धन्य भएको ठानी त्यहिं बस्न आग्रह गरेछन्| देवीले त्यो अनुरोध स्वीकारेकाले, पिम्वहालमा चण्डेश्वरी मन्दिर बनाएर चण्डेश्वरी देवीलाई त्यहिं स्थापना गरिएको भन्ने किम्बदन्ती प्रचलित छ|

 

जगमदु पुखु: (पिम्वहाल पोखरी)

जगमदु पुखु: भन्नाले जग नभएको पोखरी भन्ने बुझिन्छ| यो पोखरीमा ढुंगाहरु हालेर जग नबनाई बनाएको पोखरी भएकाले यो पोखरीलाई नेवारी भाषामा जगमदु पुखु: अर्थात् जग नभएको पोखरी पनि भनिन्छ| पहिलेको समयमा यो पोखरी रहेको ठाउँमा चौर थियो जहाँ लाखेहरु आएर खेल्ने गर्दथे| गयो बाजेले यो देखेर लाखेहरुलाई नै प्रयोग गरेर तत्कालीन समयमा त्यस क्षेत्रको पानीको समस्या समाधान गर्न पोखरी बनाउने निर्णय गरे| लाखेहरुले गयो बाजेले पोखरी बनाइदेउ भनेको अनुरोध स्वीकार गरेर पोखरी बनाइदिए| पोखरी नजिकै चण्डेश्वरी मन्दिरको छेउमा पाटी नजिकै ढुंगा रहेको छ, जसलाई लाखे लोह भनिन्छ| किम्बदन्ती अनुसार, पोखरी बनाउने क्रममा लाखेहरुको नाइके उज्यालो हुँदा सम्म पनि पोखरी बनाउने काम गरिरह्यो| जसपछि, मान्छेहरुले आफूलाई देख्ने हुन् कि भन्ने पिरले ऊ एउटा ठुलो ढुंगामुनि लुक्न गयो| सुख्खा याम पानी नपरेर वा अरु केहि कारणले ढुंगा देखियो भने पानी पर्छ भन्ने जनविश्वास रहिआएको छ|

सन्दर्भ

दिपना शर्मा ; नेवारी भाषा अनुवादक; नेपाल भाषा अनुसन्धानकर्ता

शैलेन्द्र श्रेष्ठ: तनाफ होमस्टे

Maps

Discover exactly where it is on the map

Discussions

Share your thoughts

0 Discussion
Inline Feedbacks
View all comments