Welcome to The Gurkha Memorial Museum,
Within the town of Pokhara, sometimes called the home of Gurkha soldiers is the Gurkha Memorial Museum. As you arrive, you will be welcomed by the enormous memorials built by the 2nd Gurkha Rifles and the 6th Gurkha Rifles. At the entrance, you will pass two large canons used during the Anglo-Nepal War in 1815-1816. On the ground floor the history of the Gurkha Regiments from 1815 starts with displays of weapons used at that time and images that show how they first clashed with East India Company troops in a battle at Kalunga near Dehradun which was Nepali soil then. Then later, as British officers realized these were tremendously brave and immensely loyal soldiers, they formed Gurkha regiments. The displays then show how a Gurkha Regiment earned respect in 1857 and Queen Victoria authorized the making of the Queen’s Truncheon which still exists and is kept in the Guard Room of the Royal Gurkha Rifles in the UK, a life-size replica is on display in the museum. As WW1 became imminent in 1914, Gurkhas were deployed to the Western Front. Rifleman Kulbir Thapa of the 3rd Gurkha Rifles became the first Gurkha to win the Victoria Cross, the highest bravery award when he saved a British soldier.
When WW2 broke out in 1939, several Gurkha Regiments were deployed in Burma and again ten Gurkhas won the Victoria Cross. Citations displayed here include Rifleman Bhanbhakta Gurung VC when he single-handedly cleared Japanese trenches and Rifleman Ganju Lama VC who destroyed two Japanese tanks at close range. The displays then move to post-Indian Independence 1947 when four Gurkha Regiments were kept under Britain while the rest remained in India. The 2nd, 6th, 7th, and 10th Gurkha Regiments went on to take part in the Malayan Emergency in 1950 where Communist Terrorists had to be rooted out of the jungle and many Gurkhas won bravery awards such as the Military Medal and the Military Cross.
In 1962, the Sultan of Brunei faced Rebellions but was quickly rounded up by two companies of the 2nd Gurkha Rifles who were deployed from Singapore at very short notice. Then the long Borneo Confrontation took place until 1966 when all the four Gurkha Regiments took part. At this time, the 13th VC was won by Lance Corporal Rambahadur Limbu of the 10th Gurkha Rifles when he saved two Gurkha soldiers while he was under intense fire from the enemy. In 1982, the Falklands War faced Britain and the 7th Gurkha Rifles were deployed. It is said that when they heard the Gurkhas were coming to the last mountain where the enemy was dug in, they took a flight to the safety of the town center. Photos of this Regiment are displayed within the museum.
When Regiments were dissolved in 1994 due to the British defense cuts, the Royal Gurkha Rifles was formed and they were quickly involved in UN operations in places such as Sierra Leone and Afghanistan. Sergeant Dipparsad Pun won the CGC (Conspicuous Gallantry Cross), a bravery award next to the VC when he single-handedly fought against some 40 Talibans. His citation and photo are displayed within the museum.
On the first floor are displays of the famous Gurkha regiments while on the top floor supporting regiments such as Gurkha Engineers, Signals and Transport Regiments plus Gurkha Parachute Company and the Gurkha Contingent of the Singapore Police Force. There are also displays of the Indian Gorkha Regiments where they continue to demonstrate their immense loyalty and bravery when on operations.
References
Yam B Gurung BEM Major (Retd): Chairman of The Gurkha Memorial Museum
नमस्कार, हजुरलाई गोर्खा मेमोरियल म्युजियममा स्वागत छ।
परिचय
पोखरा शहरभित्र ‘गोरखा सैनिक’को घर भनेर चिनिने म्युजियम छ, जसको नाम हो, गोर्खा मेमोरियल म्युजियम । तपाईं यहाँ आइपुग्दा दोस्रो गोर्खा राइफल्स र छैटौं गोर्खा राइफल्सले निर्माण गरेका विशाल स्मारकहरूले तपाईंलाई स्वागत गर्नेछन्।
प्रवेशद्वार
प्रवेशद्वारमा सन् १८१५–१८१६ मा एङ्ग्लो–नेपाल युद्धको समयमा प्रयोग भएका दुई ठूला क्यानन छन्।
भुइँतला : प्रारम्भिक इतिहास
भुइँतलामा सन् १८१५ देखि गोर्खा रेजिमेन्टको इतिहास अनि त्यस समयमा प्रयोग गरिएका हतियारको प्रदर्शनबाट सुरु हुन्छ र देहरादून नजिकैको कालुङ्गामा भएको युद्धमा उनीहरू कसरी इस्ट इन्डिया कम्पनीका सैनिकहरूसँग पहिलो पटक युद्ध लडेका चित्रहरू देख्न सकिन्छ जुन त्यतिबेला नेपाली भूमि थियो। त्यसपछि, ब्रिटिश अधिकारीहरूले थाहा पाए कि यी अत्यन्तै साहसी र वफादार सैनिकहरू थिए, उनीहरूले गोर्खा रेजिमेन्टहरू गठन गरे।
गोर्खा रेजिमेन्टको सम्मान
सन् १८५७ मा गोर्खा रेजिमेन्टले कसरी सम्मान पायो र महारानी भिक्टोरियाले बेलायतको रोयल गोर्खा राइफल्सको गार्ड रुममा राखिएको ‘ क़ुईन्स ट्रन्चियन ’ बनाउन अनुमति दिइन् भन्ने कुरा प्रदर्शनीमा राखिएको छ।
पहिलो विश्वयुद्ध
सन् १९१४ मा पहिलो विश्वयुद्ध नजिकिंदै जाँदा गोर्खाहरूलाई (Western Fort) को लागि खटाईएको थियो । तेश्रो गोर्खा राइफल्सका राइफलम्यान कुलवीर थापाले बेलायती सैनिकलाई बचाएर भिक्टोरिया क्रस जित्ने पहिलो गोर्खा बने।
दोस्रो विश्वयुद्ध
सन् १९३९ मा दोस्रो विश्वयुद्ध सुरु हुँदा बर्मामा धेरै गोर्खा रेजिमेन्टहरू तैनाथ गरिएका थिए र फेरि १० गोर्खाहरूले भिक्टोरिया क्रस जितेका थिए। यहाँ प्रदर्शित उद्धरणहरूमा राइफलम्यान भानभक्त गुरुङ भिसीले एक्लै जापानी (trenches) सखाब गरेका थिए र राइफलम्यान गान्जु लामा भीसीले दुई जापानी ट्यांकहरू नजिकबाट नष्ट गरेका थिए ।
स्वतन्त्रतापछिको अवस्था
सन् १९४७ मा भारतको स्वतन्त्रतापछि चार गोर्खा रेजिमेन्टलाई बेलायतको अधीनमा राखिएको थियो भने बाँकी भारतमै रहेको थियो।
मलायन इमर्जेन्सी
दोस्रो, छैटौं, सातौं र दशौं गोर्खाब्रुनाई रेजिमेन्टले सन् १९५० मा मलायन इमर्जेन्सीमा भाग लिए जहाँ कम्युनिस्ट आतङ्ककारीहरूलाई जंगलबाट बाहिर निकाल्नुपरेको थियो र धेरै गोर्खाहरूले सैन्य पदक र मिलिटरी क्रस जस्ता बहादुरी पुरस्कारहरू जितेका थिए।
विद्रोह र बोर्नियो टकराव
सन् १९६२ मा ब्रुनाईका सुल्तानले विद्रोहको सामना गरे तर दोस्रो गोर्खा राइफल्सका दुई कम्पनीहरूले उनलाई तुरुन्तै समाते, जसलाई सिंगापुरबाट अत्यन्त छोटो सूचनामा तैनाथ गरिएको थियो। त्यसपछि लामो बोर्नियो टकराव सन् १९६६ सम्म चलेको थियो जसमा चारवटै गोर्खा रेजिमेन्टले भाग लिएका थिए। यस समयमा १३ औं भिसी, १० औं गोर्खा राइफल्सका लान्स कार्पोरल रामबहादुर लिम्बुले जितेका थिए जब उनले दुई गोर्खा सैनिकलाई बचाएका थिए।
फाल्कल्याण्ड्स युद्ध
सन् १९८२ मा बेलायतले फाल्कल्याण्डस युद्धको सामना गर्दा सातौं गोर्खा राइफल्स तैनाथ गरियो। भनिन्छ कि, शत्रु फौजले अन्तिम पहाडमा खनिएर आफ्नो अधिनत्व कायम गरेर बसेको बेलामा गोर्खाली रेजिमेन्टको फौजले अन्तिम पहाडमा धावा बोल्यो। शत्रु फौजले उक्त खबरको सुइँको पाउन साथ, अझै पछि सरेर नजिकैको शहरी केन्द्रको सुरक्षित स्थानतिर भाग्यो। यस रेजिमेन्टका तस्बिरहरू संग्रहालय भित्र प्रदर्शित छन्।
रोयल गोर्खा राइफल्स
सन् १९९४ मा बेलायती रक्षा कटौतीका कारण रेजिमेन्टहरू विगठन भएपछि रोयल गोर्खा राइफल्सको गठन भयो । त्यसपछि, उनीहरू सियरा लियोन र अफगानिस्तान जस्ता स्थानहरूमा संयुक्त राष्ट्रसंघको अपरेसनमा तुरुन्तै संलग्न भए।
आधुनिक बहादुरीको उदाहरण
सार्जेन्ट दिप प्रसाद पुनले सीजीसी (विशिष्ट वीरता क्रस) जितेका थिए, जुन भिसीको स्तर नजिक रहेको एक बहादुरी पुरस्कार हो। सो पुरस्कार पाउनु पछिको कारण उनले लगभग ४० जना तालिवान लडाकुहरु विरुद्ध एक्लै लडेर जिउँदै फर्कनु थियो । उनको उद्धरण र फोटो संग्रहालयभित्र राखिएको छ।
तल्लागत प्रदर्शनी
पहिलो तल्लामा प्रसिद्ध गोर्खा रेजिमेन्टको प्रदर्शन गरिएको छ भने माथिल्लो तलामा गोर्खा इन्जिनियर्स, सिग्नल र ट्रान्सपोर्ट रेजिमेन्ट्स प्लस गोर्खा प्यारासुट कम्पनी र सिंगापुर पुलिस फोर्सको गोर्खा कन्टिन्जेन्ट जस्ता रेजिमेन्टहरू रहेका छन्। भारतीय गोर्खा रेजिमेन्टका प्रदर्शनहरू पनि छन् जहाँ उनीहरूले अपरेशनमा आफ्नो असीम वफादारी र बहादुरी प्रदर्शन गरिरहन्छन्।
सन्दर्भ
याम ब. गुरुङ बीईएम मेजर (अवकाशप्राप्त) : गोरखा मेमोरियल म्युजियमका अध्यक्ष
